Milli İstihbarat Bakımından İstihbari Bilgi ve Belge Nedir?

Türkiye’de kamu kurumları içerisinde en fazla tartışılanların başında Milli İstihbarat Teşkilatı gelmektedir. Bunun nedeni MİT’in özellikle son yıllarda hükümetin bütçe, personel, yasa ve kurumsal anlamda en güçlü desteği vermesine karşın Teşkilatın 2937 sayılı kanunun 4. maddesinde sıralanan görevlerini dosdoğru yerine getirememesidir.  MİT’in görevini gerektiği gibi yerine getirememesinin kamuoyuna yansıtıldığının aksine yasal ve yapısal sorunlarla hiçbir ilgisi bulunmamaktadır. Bu tamamen aşağıda sıralanan yönetsel yetersizliğin sonucudur.

  • MİT yönetimine dışarıdan ehliyetsiz kadroların atanması,
  • İthal kadrolarla MİT’in asli kadroları (kariyer istihbaratçılar, teknik ve idari personel) arasında güven duygusunun geliştirilememesi,
  • İthal kadroların siyasete aşırı angaje olmaları,
  • MİT’in Cumhurbaşkanı’na bağlanması sebebiyle kusur ve eksikliklerinin açıkça dile getirilememesi,
  • MİT yöneticilerinin kendilerini Teşkilatı yönetenler değil iktidarın kurum nezdindeki sekretaryası olarak görmeleri,
  • Teşkilatın küresel ve bölgesel gelişmeleri okuyamaması, geçmişten ders almaması,
  • Teşkilatın geçmişi ile bugün arasında köprü görevi oluşturan deneyimli kadroların tasfiye edilmeleri,
  • MİT’in maceracı dış politikaya alet edilmesi ve bunun Teşkilatın gücünü aşan boyutlara ulaşması,
  • Teşkilatta hızla kadrolaşma ve kurumu kontrol altına alma mülahazasıyla dışarıdan çok sayıda yetersiz personeli atanması, güvenlik soruşturması menfi sonuçlanan kişilerin de kurumda istihdam edilmesi, bu süreçte çok sayıda Fetöcü’nün ve kimi eski personelin kritik görevlere getirilmeleri, devletin ve MİT’in sırlarının bu kişilerin eliyle yabancı servislere transfer edilmesidir.

MİT ile ilgili kamuoyunu en fazla rahatsız eden hususların başında, Türkiye Cumhuriyeti’nde devlet düzeyinde  milli güvenlik istihbaratını oluşturması gereken, devletin mahrem bilgilerini düşmanlarından koruması beklenen, Türkiye’nin milli menfaatleri için içeride ve dışarıda gizli istihbari ve operasyonel faaliyetler yürütmesi öngörülen Teşkilatın üst yöneticilerinin kendi toplantılarının  (gerek terör örgütleriyle gerekse devlet büyükleriyle), açığa çıkması halinde MİT yöneticilerini, Bakanlar Kurulunu ve MGK üyelerini zor durumda bırakacak operasyonların gizliliğini ve güvenliğini sağlayamamaları gelmektedir.

MİT yönetimi, PKK ile Oslo’da yapılan görüşmelerin sızdırılması ve MİT Müsteşarı’nın KCK soruşturması kapsamında ifadeye çağrılması üzerine 2014 yılında 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı kanununda son derece detaylı değişiklikler önerdi. Hükümetin desteğiyle TBMM’den geçen ve MİT kanununda değişiklik yapan 17/4/2014 tarih ve 6532 sayılı kanunda Cumhuriyet Savcıları’nın MİT mensupları hakkında resen kovuşturma açmaları engellendi. MİT personelinin tanıklığı izne bağlandı. MİT Müsteşarı’nın yargılanması Başbakan’ın iznine bağlandı. 15.08.2017 tarihli 694 sayılı KHK’nın 75. maddesiyle 2937 sayılı kanunun 27. maddesinde değişiklik yapılarak, MİT mensuplarının kimliklerini, makam, görev ve faaliyetlerini ifşa edenlere de cezai hüküm getirildi.[1] İlginç bir şekilde kanun değişikliğinden iki ay sonra ise söz konusu maddenin hilafına ulusal düzeyde yayınlar gerçekleştirildi.[2]

Bu süreçte MİT’e çeşitli resmi ve özel kurum ve kuruluşlardan onlarca atama yapıldı. Zaman zaman atanan kişilerin ehliyetli olmadıkları, MİT tarafından yapılan güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı yönünde bilgilere karşın MİT Müsteşarı bu politikasından vazgeçmedi.[3] 15 Temmuz başarısız darbe girişimi ve MİT’in TBMM’deki darbe komisyonuna gönderdiği rapor MİT yöneticilerinin liyakatsizliğinin ve kurumun en kritik birimlerin başına Fetöcü personel atadıklarını ispat etmiş oldu. Hatta TSK ve Emniyet Genel Müdürlüğü’nden MİT’e atanan yüzlerce personel Fetöcü oldukları gerekçesiyle görevlerine son verildi. MİT’in en kritik birimi olan Elektronik İstihbarat Başkanlığına Fetöcülüğü 1999 yılından beri tescil edilmiş polis müdürü Basri Aktepe atandı. Bu atama Fetö üyelerinin Bylock programını neden 2014 içinde kullanmaya son verdiklerini tartışma konusu haline getirmiştir.

2937 s.k.nın 27. maddesinde Milli İstihbarat Teşkilatının görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi ve belgeleri yetkisiz olarak alan, temin eden, çalan, sahte olarak üreten, bunlar üzerinde sahtecilik yapan ve bunları yok eden kişiye dört yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir.[4]

Bu kapsamda MİT’in görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi ve belgelerin neler olduğu, suça konu edilen istihbari bilgi ve belgenin ne anlama geldiği önem taşımaktadır. Suç ve cezası Türk Ceza Kanunu’nda değil MİT’in özel kanununda bulunmaktadır. Dolayısıyla istihbari bilgi ve belge kavramlarına MİT açısından bakmak gerekir. Milli İstihbarat Teşkilatı açısından istihbarat faaliyetleriyle ilgili bilgi ve belge ne demektir?

Öncelikle belgeyi ele alalım. İstihbari belge bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşların ürettikleri evraklar gibi MİT’in ürettiği evraklardır. Bu evraklar operasyonel faaliyetlerde kullanılan formlar olabileceği gibi istihbari faaliyet sonucunda üretilen gizli veya çok gizli gizlilik derecesi verilen yazılar, değerlendirmeler, analizler, raporlar olabilir. Örneğin bugüne kadar birkaç form örneği mevcuttur. Birincisi Adil Öksüz’ün MİT’in muhbiri olduğunu gösteren bir Eleman Formu[5], ikincisi MİT’in Rıza Zarraf’ın faaliyetleri konulu Bilgi Notu[6], üçüncüsü MİT’in “Etüt” adı verilen istihbari nitelikli raporu[7], dördüncüsü MİT’in geçmiş bir dinleme raporu, beşincisi MİT’in Cumhurbaşkanı, Başbakan, Genelkurmay Başkanı, MGK Genel Sekreteri ve ilgili diğer makamlara gönderdiği “Gizli” veya “Çok Gizli” gizlilik derecesine sahip raporlar belgedir. Sözkonusu belgeler MİT içinde üretilmiş orijinal evrak olup, istihbari belge niteliği taşımaktadır.

İstihbari bilgiye gelince istihbari bilgi istihbarat teşkilatının binaları, personeli, araçları, haberleşme vasıtaları, telefonları, tesisleri hakkındaki her türlü bilgi ile istihbarat teşkilatının her türlü operasyonel ve istihbari faaliyeti (metodları, usul ve yöntemleri, hedefleri, çalışma sistematiği, hedefleri, kaynakları, personel eğitimi, lojistiği, yurtiçi ve yurtdışı kişi ve kurumlarla işbirliği vs. gib) hakkındaki her türlü haber, bilgi, verilerdir.

Yalnız burada dikkat edilmesi gereken bir husus bulunmaktadır. İstihbarat tüm dünyada üzerinde akademik, medya, stratejik düşünce kuruluşları, ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından çalışılmaya başlanan bir alandır. Ülkemizde İstihbarat, İKK ve Siber İstihbarat konularında çeşitli resmi ve özel kuruluşlar tarafından eğitim veya farkındalık eğitimi verilmektedir.[8] Ülkemizde de istihbarat çalışmaları konusunda yüksek lisans ve doktora programları açılmıştır.[9] Hatta istihbarat alanında lisans düzeyinde eğitim programı açılması öngörülmektedir.[10]

Dolayısıyla istihbarat teşkilatlarının yurt içinde ve dışında hangi konularla ilgili çalıştıkları aşağı yukarı bilinmektedir. Bunlar objektif bilgilerdir. Örneğin Amerika’da 15’in üzerinde istihbarat teşkilatı bulunmaktadır. Bunların hangi konularda çalıştıkları, personel sayısı, bütçesi, çalışma usulü, personel alım koşulları ve pek çok bilgi açık kaynaklarda yer almaktadır. [11]

İstihbarat teşkilatı ve faaliyetine ilişkin gizli kalması gereken bilgiler ise şunlardır.

1.İstihbari Faaliyetler

Teşkilatın “Gizli” gizlilik derecesine sahip yönetmelik, talimat ve emirleri,

Teşkilat içi ve dışı her türlü yazışma, rapor, analiz, değerlendirmesi,

Teşkilatın resmi istihbari işbirliği, içeriği, araçları, uygulayıcıları (yerli ve yabancı kuruluşlarla),

İstihbari hedefler, planlar, operasyonlar,

Teşkilatın kullandığı istihbari ve operasyonel terminoloji.

2.Operasyonel Faaliyetler

Teşkilatın masada ve sahada çalışan, muhbirleri hizmete kazandıran, eğiten, sevk ve idare eden kariyer istihbaratçılarının kimliği,

Teşkilatın muhbirlerinin kimliği,

Teşkilatın muhbir devşirme usul ve metodları,

İstihbarat memuru ve muhbirler arasındaki normal ve olağan üstü durumlar için tesis edilen  haberleşme kanalları,

Muhbirleri eğitim yerleri, usul ve yöntemler,

Muhbirlere yapılan ödemeler,

Teşkilatın yerli ve yabancı hedefleri (kişi ve kuruluşlar),

Teşkilatın hedeflerini hangi araçlarla takip ve gözetim altına aldığı,

Teşkilatın fiziki ve elektronik gözlem araçları, yerleri,

Teşkilatın teknik operasyonları, hedefleri, adresleri.

3.İdari Bilgiler

Teşkilata ait binalar, tesisler, araç ve gereçler,

Teşkilat kadroları, personel sayısı, yerleri,

Personelin maaş ve özlük hakları,

Personelin terfi ve tayin esasları ve atamalar,

Personelin yurtiçi ve yurtdışı atama bilgileri…

Sonuç olarak istihbarat servislerinin istihbari bilgi topladığı ana disiplinler (Açık kaynak istihbaratı, İnsan kaynaklı istihbarat, Sinyal istihbaratı, Görüntü İstihbaratı, Siber istihbarat), servislerin haber toplama usul ve metodları (insan kaynaklı, sorgu, mülakat, sızdırma, gözlem ve müşahede, fiziki ve teknik takip, teknik ve elektronik gözetleme, sansür, siber istihbarat), ölçeğine göre istihbarat (stratejik, taktik, operasyonel, entegre), milli güç unsurlarına yönelik istihbarat (sosyal, siyasi, askeri, ekonomik, coğrafi, ulaştırma, bilimsel ve teknik, biyografik), coğrafi açıdan (iç ve dış istihbarat), İstihbarata Karşı Koyma (Casuslukla mücadele, terörle mücadele, sabotajla mücadele, yıkıcılıkla mücadele) gibi konular ve içerikleri evrensel olarak bilinmektedir.

Bu kapsamda istihbarat servisleri aşağı yukarı benzer yapılanmalara sahiptir. Ülkelerin jeopolitik konumları, milli güçleri, tehdit algılamaları ve güvenlik ve istihbarat kültürleri sözkonusu yapılanmalar, yasal düzenlemeler, görev ve sorumlulukları üzerinde belirleyici olmaktadır. Kurumsal, yasal, yapısal ve görev konularıyla ilgili evrensel bilgiler, önceden kamuoyuna açıklanmış, ifşa edilmiş, ulusal ve bölgesel medyada yayınlanmış hususlar  “gizli” gizlilik sınıflandırmasını kaybetmektedir.

Dolayısıyla suça konu edilen istihbari bilgi ve belge tanımı ne evrensel olarak bilinen ve üzerinde çalışılan bilgiler ne de “Gizli”lik özelliğini kaybeden bilgilerdir. İstihbari belge ise yukarıda açıklanan kurumun bizzat ürettiği resmi evraklardır.

 

 

 

[1] Bkz. http://www.mit.gov.tr/2937.pdf

[2] 2018 yılı bütçe görüşmeleri, 31 Ekim 2017, http://www.milliyet.com.tr/2018-yili-butce-gorusmeleri-ankara-yerelhaber-2373288/

[3] MİT’e Star’dan transfer!  15 Ağustos 2013, http://www.gazetevatan.com/mit-e-star-dan-transfer–561900-gundem/

[4] Bkz. http://www.mit.gov.tr/2937.pdf

[5] Adil Öksüz MİT Ajanı, 30.03.2017, http://www.akasyam.com/adil-oksuz-mit-ajani-151294/

[6] Kılıçdaroğlu’nun okuduğu MİT’in Sarraf raporu, 05.12.2017, https://www.birgun.net/haber-detay/kilicdaroglu-nun-okudugu-mit-in-sarraf-raporu-194094.html

[7] İstihbari nitelikte bilgilerin ve raporun delil olarak kullanılamayacağı, http://www.hukukmedeniyeti.org/karar/6461/istihbari-nitelikte-bilgilerin-ve-raporun-delil-ol/

[8] Bkz.21YYTE Güvenlik ve İstihbarat Bilimleri Sertifika Programı, http://www.siyasetstrateji.com/kurslar/istihbarat-terorizm-guvenlik/3/guvenlik-ve-istihbarat-bilimleri-sertifika-programi/

[9] İstihbarat Yüksek Lisans Programı, http://llp.marmara.edu.tr/organizasyon.aspx?kultur=tr-TR&Mod=2&ustbirim=5600&birim=5665&altbirim=&program=1138&organizasyonId=849&mufredatTurId=932001¸http://www.kho.edu.tr/akademik/enstitu/uluslararasi_guv_terorizm.html; http://www.aydin.edu.tr/tr-tr/akademik/enstituler/sosyalbilimler/yukseklisans/Pages/default.aspx

[10] O üniversitede istihbaratçı ve ajan yetiştirilecek, http://www.gazeteyenigun.com.tr/o-universitede-istihbaratci-ve-ajan-yetistirilecek/174105/

[11] Members of the Intelligence Community, https://www.dni.gov/index.php/what-we-do/members-of-the-ic

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir